Gedoe op het werk: van hindernis naar handelingsperspectief

Gedoe. Het woord roept meteen herkenning op. Die collega die weer eens dwars ligt. De vergadering die uitloopt door onderlinge irritaties. Het project dat stagneert door onuitgesproken spanningen. Gedoe manifesteert zich dagelijks in organisaties: als ergernis, als conflict, als verspilde energie. Toch wordt het zelden benoemd, laat staan aangepakt. Veel professionals denken dat gedoe er nu eenmaal bijhoort. Dat is een misvatting.

Gedoe is te managen. Sterker nog: gedoe kan een waardevolle bron van informatie zijn over wat er echt speelt in teams en organisaties. De afgelopen decennia hebben verschillende auteurs laten zien dat gedoe niet iets is wat je moet vermijden, maar iets wat je bewust kunt onderzoeken en benutten. Van neurologische verklaringen tot systemische interventies: de literatuur over gedoe biedt diverse ingangen om constructiever met spanningen om te gaan.

De biologische basis van gedoe

Schurink laat zien dat gedoe zijn oorsprong vindt in het brein. Het is niet de situatie zelf die gedoe veroorzaakt, maar hoe ons brein erop reageert. Hij onderscheidt het 'rode' en 'groene' deel van het brein: het rode deel waar de automatische overlevingsreacties vandaan komen, en het groene deel waar nieuwe oplossingen ontstaan. De kunst is leren schakelen tussen beide delen. Deze neurologische verklaring maakt gedoe minder ongrijpbaar en geeft professionals concrete handvatten.

Gedoe als onvermijdelijk onderdeel van verandering

Waar Schurink gedoe vooral vanuit individueel perspectief benadert, plaatsen Jacqueline Jansen en Joop Swieringa het fenomeen in de context van organisatieverandering. Hun centrale stelling: gedoe is niet iets wat je moet vermijden, maar iets wat je moet omarmen. Verandering zonder gedoe bestaat niet. De vraag is niet óf er gedoe komt, maar hoe je ermee omgaat.

Van gedoe naar nieuwsgierigheid

Een opvallend andere benadering komt van Loekie Cornelissen, die gedoe niet als probleem ziet maar als symptoom. In haar visie wijst gedoe altijd op iets wat aandacht nodig heeft. Door nieuwsgierig te worden naar wat het gedoe je probeert te vertellen, verschuift je perspectief van irritatie naar informatie.

Gedoe als belemmering van voortgang

Waar Cornelissen gedoe ziet als informatiedrager, benadert Jan-Peter Bogers het vanuit efficiency-perspectief. Voor hem is gedoe alles wat de voortgang belemmert zonder waarde toe te voegen. Zijn oplossing: versimpelen. Door processen te ontdoen van onnodige complexiteit, verminder je automatisch het gedoe.

Collectief gedoe verminderen

Hans van Paridon richt zich specifiek op hoe teams collectief gedoe kunnen verminderen. Zijn uitgangspunt: verspilling van energie door onnodige conflicten en miscommunicatie. Door collectief leiderschap vorm te geven ontstaat een omgeving waarin teams effectiever kunnen functioneren.

De rol van communicatie

Veel gedoe ontstaat door miscommunicatie. Marijke Lingsma wijdt in haar werk over coachend leidinggeven een volledig hoofdstuk aan het geven van de juiste aandacht aan gedoe. Conflicten moeten niet worden geschuwd maar juist benut voor ontwikkeling. De coachende leidinggevende schept een veilige omgeving waarin gedoe bespreekbaar is.

Verschillen als bron van gedoe én creativiteit

Een verfrissend perspectief komt van Iena Pol, die stelt dat gedoe vaak ontstaat wanneer verschillende perspectieven samenkomen. Maar juist die verschillen kunnen een bron van creativiteit zijn. De kunst is om niet te reageren op het verschil, maar er nieuwsgierig naar te worden. Verschillen hoeven niet tot gedoe te leiden als we bereid zijn elkaar werkelijk te begrijpen.

Gedoe in teams: van storingen naar verbinding

Teamgedoe vraagt om specifieke aandacht. Waar individueel gedoe vaak gaat over persoonlijke triggers, speelt in teams de groepsdynamiek een cruciale rol. Diverse auteurs laten zien dat wat op het eerste gezicht lijkt op karakterconflicten, vaak systemische oorzaken heeft die alleen collectief kunnen worden opgelost.

Gedoe als uitgangspunt voor verbetering

De verschillende perspectieven op gedoe tonen een ontwikkeling: van iets wat vermeden moet worden naar iets wat je bewust kunt onderzoeken en benutten. Of je nu kiest voor Schurinks neurologische benadering, Jansen en Swieringa's systemische visie, of Cornelissens nieuwsgierige houding - ze delen de overtuiging dat gedoe waardevolle informatie bevat.

Gedoe wijst op onduidelijkheid, op verschillen, op onvervulde behoeften, op stagnerend systemen. Door het te erkennen in plaats van te ontkennen, door het te onderzoeken in plaats van te vermijden, ontstaat ruimte voor echte oplossingen. Niet door het gedoe weg te nemen, maar door te begrijpen wat het je probeert te vertellen.

De kunst is om gedoe niet persoonlijk te maken maar professioneel te houden, om nieuwsgierig te blijven naar wat er werkelijk speelt, en om de energie die vrijkomt bij gedoe te kanaliseren naar constructieve verbetering. Dan transformeert gedoe van hindernis naar handelingsperspectief.